Znaleźne – obowiązki i uprawnienia

07.09.2019 3 minuty na przeczytanie artykułu
Akademia Bezpieczeństwa Ekonomiczno-Prawnego

Niewiele osób zastanawiało się zapewne, czy ustawodawca unormował kwestie odnajdywania rzeczy zagubionych (co należy odróżnić od rzeczy porzuconych).

Ogólna zasada określona przepisami ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o rzeczach znalezionych (Dz.U. 2015 poz. 397 z późn. zm., dalej jako: „URZ”)) określa, że znalezienie rzeczy zobowiązuje nas do jej zwrotu do właściciela albo poinformowania właściwego organu państwowego, o ile właściciel jest nam nieznany. W zamian możemy liczyć na nagrodę pieniężną, czyli tzw. znaleźne. Warto zwrócić uwagę, iż przepisy ustawy o rzeczach znalezionych stosuje się także odpowiednio do zwierząt, które zabłąkały się lub uciekły (art. 2 URZ).

Omawiana ustawa nie nakłada na znalazcę obowiązku ponoszenia kosztów w związku z dostarczeniem znalezionej rzeczy do jej prawowitego właściciela. Jeżeli więc właściciela uda nam się ustalić, to wymagane jest od nas jedynie wezwanie go do odbioru odnalezionej rzeczy (art. 4. Ust. 2 URZ).

Inaczej natomiast przedstawia się sytuacja, w której nie znamy danych właściciela znalezionej rzeczy. W takich okolicznościach powinniśmy, co do zasady, jedynie zawiadomić o odnalezieniu rzeczy starostę właściwego ze względu na nasze miejsce zamieszkania lub też miejsce znalezienia rzeczy (art. 5 ust. 1. URZ).

Jak to jednak bywa z przepisami prawa, od reguły przewidziano oczywiście szereg wyjątków, do których zaliczamy sytuację odnalezienia:

– przedmiotów w cudzym pomieszczeniu,

– przedmiotów w obiekcie publicznym,

– pieniędzy, papierów wartościowych lub kosztowności,

– rzeczy posiadającej wartość historyczną, naukową lub artystyczną,

– rzeczy, na którą potrzeba mieć pozwolenie oraz dokumentów pozwalających ustalić tożsamość,

– sprzętu, ekwipunku lub dokumentu wojskowego.

I tak, w przypadku rzeczy znalezione w cudzym pomieszczeniu, jesteśmy zobowiązani poinformować w pierwszej kolejności osobę zajmującą to pomieszczenie i na jej żądanie, oddać jej rzecz w celu przechowania lub zwrotu do właściciela. Jeżeli jednak osoba ta nie zna właściciela rzeczy lub nie zna miejsca jego pobytu, to właśnie na niej będą spoczywać obowiązki zawiadomienia właściwego starosty (art. 5 ust. 2 URZ).

Jeżeli natomiast rzecz znaleźliśmy w budynku publicznym, innym budynku lub pomieszczeniu otwartym dla publiczności albo środku transportu publicznego należy taką rzecz oddać zarządcy obiektu. O ile nie pojawi się właściciel rzeczy, to po upływie 3 dni, zarządca obiektu będzie zobowiązany przekazać znalezioną rzecz właściwemu staroście (art. 7. i 8 URZ).

Z kolei w przypadku rzeczy, której posiadanie wymaga pozwolenia ustawowego (w szczególności broń, amunicja, materiały wybuchowe) albo dokumenty tożsamości (dowód osobisty, prawo jazdy, czy paszport, itp.), ustawa wymaga niezwłocznego przekazania takiej rzeczy najbliższej jednostce Policji. Jeżeli obawiamy się, że znaleziona rzecz może spowodować zagrożenie życia lub zdrowia, to w takim przypadku nie musimy tej rzeczy przenosić, wystarczy zawiadomienie policji o tym znalezisku (art. 6 URZ).

Natomiast w przypadku sprzętu posiadającego oznaczenie wojskowe lub też dokumentów wojskowych, powinniśmy taką rzecz oddać bezzwłocznie staroście (art. 5 ust. 4 URZ), który bezzwłocznie przekaże ją do najbliższej jednostki organizacyjnej Żandarmerii Wojskowej (art. 20 URZ).

Odmiennie też uregulowana jest kwestia odnalezienia pieniędzy, papierów wartościowych lub kosztowności – w tym przypadku, jeżeli nie znamy właściciela, odnalezioną rzecz należy bezzwłocznie przekazać właściwemu staroście (art. 21. URZ). Wyjątek od tej reguły stanowi sytuacja odnalezienia kwoty 100 zł lub niższej – w takim przypadku odnalezione pieniądze możemy zachować (art. 5 ust. 3. URZ).

Natomiast w przypadku rzeczy o wartości historycznej, naukowej lub artystycznej, jednostką, którą musimy zawiadomić będzie właściwy miejscowo wojewódzki konserwator zabytków (art. 22. URZ).

Jak już wspomniano na wstępie, aby wynagrodzić trudy znalazcy, ustawodawca przewidział specjalną nagrodę, czyli tzw. znaleźne. Zgodnie z ustawą, wysokość znaleźnego wynosi 10% wartości rzeczy. Aby otrzymać znaleźne, znalazca musi zgłosić żądanie jego otrzymania najpóźniej do chwili wydania rzeczy osobie uprawnionej do jej odbioru. Jeżeli znalazca oddał rzecz na przechowanie, zgodnie z wyżej określonymi wymaganiami, to może zastrzeć żądanie znaleźnego u osoby przechowującej rzecz (art. 10. URZ). Przechowujący rzecz musi w takim przypadku zawiadomić znalazcę o wydaniu rzeczy i z tym momentem otwiera się znalazcy miesięczny termin do ponowienia żądania osobie uprawnionej do odbioru.

Jeżeli zaś odnaleziona rzecz jest zabytkiem lub materiałem archiwalnym, którego właścicielem jest Skarb Państwa, to znalazcy przysługuje specjalna nagroda, której postać i wysokość reguluje rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (art. 11 URZ). Jeżeli odnaleziony zabytek lub materiał archiwalny posiada znaczną wartość historyczną, artystyczną, naukową lub materialną, znalazca będzie mógł liczyć na nagrodę pieniężną do trzydziestokrotności przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. W przypadkach rzeczy mniejszej wartości, znalazca będzie musiał zadowolić się jedynie dyplomem.

Odbiór rzeczy przekazanej staroście powinien nastąpić w terminie do 2 lat (art. 187 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny, Dz.U.2019.1145 t.j. z dnia 2019.06.19, dalej jako: „KC”). Po tym terminie znalazca powinien zostać zawiadomiony przez starostę i o ile odbierze rzecz w wyznaczonym terminie, to stanie się jej właścicielem. Brak odbioru rzeczy przez znalazcę skutkuje przejściem jej własności na Skarb Państwa (w przypadku zabytków lub materiałów archiwalnych) lub starostę (w pozostałych przypadkach).

Na koniec należy nadmienić, iż poniesione przez znalazcę lub przechowującego koszty przechowania oraz utrzymania rzeczy w należytym stanie, a także koszty poszukiwania osoby uprawnionej do jej odbioru, obciążają osobę uprawnioną do odbioru rzeczy do wysokości wartości rzeczy ustalanym na dzień odbioru (art. 9. ust. 2. URZ).

Mec. Tomasz Gołembiewski

Współfinansowane ze środków Fundacji PZU

Program dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2018