Edukacja ekonomiczna Polaków

30.08.2019 4 minuty na przeczytanie artykułu
Akademia Bezpieczeństwa Ekonomiczno-Prawnego

Edukacja ekonomiczna to ,,proces uczenia i uczenia się ekonomii i wszystkich jej dyscyplin, posługiwanie się wiedzą uzyskaną w procesie nauczania w praktyce gospodarczej oraz kształtowanie świadomości i wyobraźni ekonomicznej niezbędnej do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej powszechnie panującej w skali globalnej”[1].

Wysoka jakość edukacji ekonomicznej pozwala nie tylko uniknąć problemów finansowych, ale również, co podkreślają wyniki badań Narodowego Banku Polskiego, wpływa na rozwój gospodarczy Polski[2]. Stabilny wzrost gospodarczy nie jest bowiem możliwy bez świadomego ekonomicznie i finansowo społeczeństwa, które skutecznie i świadomie korzysta z dostępnych instrumentów finansowych.

Badania pokazują również, że aktorami świata ekonomii coraz częściej stają się dzieci –  część z nich zaczyna dysponować własnymi pieniędzmi w wieku zaledwie 4 lat, a prawie 90% w wieku 11-18 lat regularnie otrzymuje od swoich rodziców kieszonkowe[3]. Niestety, w nowej podstawie programowej dla szkoły podstawowej nie przewidziano zajęć z edukacji ekonomicznej. Pojawia się ona dopiero w szkole średniej gdzie zwykle nosi nazwę ,,Podstawy Przedsiębiorczości”. Przedmiot ten ,,stanowi syntezę wybranych celowo elementów wiedzy z zakresu ekonomii, zarządzania i finansów, wzbogaconej elementami geografii społeczno-ekonomicznej, politologii, socjologii, psychologii oraz prawa”[4]. Sama nazwa przedmiotu sugeruje jednak, że jego głównym celem jest przygotowanie do prowadzenia własnej działalności gospodarczej, co dziwi ponieważ nie każdy człowiek ma predyspozycje do bycia przedsiębiorcą. Dlatego większy nacisk powinien być położony na poznawanie procesów rynkowych, zarządzanie finansami osobistymi oraz sprawne poruszanie się na rynku pracy. Aby te działania były skuteczne wiedza teoretyczna powinna zostać jednak podparta praktycznymi ćwiczeniami.

Istniejąca luka sprawia, że w momencie rozpoczęcia przez dziecko edukacji szkolnej w proces edukacji ekonomicznej włączają się instytucje edukacyjne, a także coraz częściej – komercyjne. Z badań Związku Banków Polskich wynika, że w 2019 r. zrealizowano 16 ogólnopolskich programów edukacyjnych dedykowanych dla uczniów szkół podstawowych oraz 15 skierowanych do uczniów szkół ponadpodstawowych[5]. Jednakże opierając się tylko na badaniach ilościowych nie można stwierdzić jaki był poziom prowadzonych zajęć.

Ostatnim, często zapominanym, podmiotem edukacji ekonomicznej są sami rodzice. Dzieci obserwując ich uczą się pewnych nawyków związanych z gospodarowaniem pieniędzmi. Niestety, w niektórych domach jest to wciąż temat tabu i panuje przekonanie, że o pieniądzach się nie dyskutuje.

Chcąc odpowiedzieć na pytanie czy obecny system edukacji ekonomicznej jest skuteczny należy zbadać poziom wiedzy ekonomicznej Polaków. Z raportu opracowanego przez Pracownie Badań i Innowacji Społecznych ,,Stocznia” wynika, że ponad połowa ankietowanych (51%) oceniła swój poziom wiedzy z zakresu ekonomii, finansów i gospodarki jako niski lub bardzo niski. Jednocześnie 2/3 Polaków w wieku 15+ czuje potrzebę posiadania większej wiedzy z zakresu ekonomii, a ponad ¼ (28%) wskazała szkołę jako podmiot, który wywarł najistotniejszych wpływ na obecny stan ich wiedzy ekonomicznej[6]. Jak zatem sprawić, żeby kompetencje ekonomiczne Polaków były większe? Przede wszystkim należałoby zacząć proces edukacji ekonomicznej od najmłodszych lat. Już 3 letnie dziecko rozumie transakcje kupna – sprzedaży i wie, że pieniędzy używa się do płacenia za kupowane towary[7]. Natomiast u 6 latków pojawia się pełne zrozumienie relacji pomiędzy pracą a zarabianiem pieniędzy, rozumieniem ich wartości, a także występuje u nich mechanizm samokontroli finansowej[8]. Szkoła podstawowa jest więc dobrym miejscem do kształtowania pozytywnych nawyków związanych z finansami osobistymi. W szkołach średnich wiedza powinna być poszerzana o zakres związany z funkcjonowaniem gospodarki i  jej podmiotów (w tym państwa), a także o praktyczne umiejętności poruszania się na rynku pracy czy korzystania z praw przysługujących konsumentom.

Bolączką polskiego systemu edukacji ekonomicznej, oprócz częstego marginalizowania przedmiotu i traktowania go jako mało ważny jest również minimalizacja elementów praktyczny. Szerokim polem do wykorzystania są różnego rodzaju gry decyzyjne i symulacyjne, które pozwalają sprawdzić zdobytą wiedzę w praktyce.

Istotne są również kompetencje osób zajmujących się edukacją ekonomiczną. Znacznie więcej wiedzy związanej z inwestowaniem może przekazać osoba, która posiada i korzysta z własnego rachunku maklerskiego niż ta, która zna cały proces tylko z teorii.

Na sam koniec pragnę podkreślić, że edukacji ekonomicznej nie należy sprowadzać tylko i wyłącznie do kwestii nauki przedsiębiorczości. Jest to pojęcie dużo szersze i oprócz edukacji przedsiębiorczości obejmuje: edukację finansową, historyczną (z zakresu historii gospodarczej i rozwoju myśli ekonomicznej), konsumencką, matematyczną (z zakresu matematyki finansowej), mikro i makroekonomiczną, a także elementy zarządzania.

Podsumowując stan wiedzy ekonomicznej Polaków wydaje się niewystarczający. Stan ten może zmienić tylko edukacja ekonomiczna realizowana na poziomie szkoły podstawowej oraz szkoły średniej w oparciu o nowoczesne programy nauczania, które nie tylko powinny być ze sobą komplementarne, ale również umożliwiać nabywanie umiejętności praktycznych, które przydadzą się w codziennym życiu.

[1] B. Noga, M. Noga, Edukacja ekonomiczna społeczeństwa a edukacja przedsiębiorczości, ,,Studia i Prace Wydziału Nauk Ekonomicznuch i Zarządzania Uniwersytetu Szczecińskiego”, nr 44/2, 2016, s. 258.

[2] Strategia  edukacji ekonomicznej Narodowego Banku Polskiego na lata 2010–2012.

[3] Dzieci i pieniądze. Kieszonkowe nie poddaje się kryzysowi. Ipsos Polska 2010, http://www.ipsos. pl/kieszonkowe-dzieci-2010, 10.08.2019.

[4] Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem. Szkoła ponadpodstawowa: liceum ogólnokszałcące, technikum oraz branżowa szkoła I stopnia. Podstawy przedsiębiorczości, https://www.ore.edu.pl/2018/03/podstawa-programowa-ksztalcenia-ogolnego-dla-liceum-technikum-i-branzowej-szkoly-ii-stopnia/, 23.03.2018, s.32.

[5] Edukacja ekonomiczna, https://www.zbp.pl/dla-klientow/edukacja-ekonomiczna, 20.08.2019.

[6] Stan wiedzy i świadomości ekonomicznej Polaków 2015. Badanie zostało zrealizowane przez konsorcjum Pracownia Badań i Innowacji Społecznych „Stocznia” i Grupa IQS dla Departamentu Edukacji i Wydawnictw NBP za pomocą techniką CAPI, na reprezentatywnej próbie 2000 mieszkańców Polski wieku 15+ w 2015 r., https://www.nbportal.pl/__data/assets/pdf_file/0006/54528/Diagnoza-stanu-wiedzy-i-swiadomosci-ekonomicznej-Polakow-2015.pdf, 20.08.2019.

[7] Jak z wiekiem rośnie świadomość pieniądza?, ,,Przewodnik po świecie finansów. Dodatek specjalny do gazety lokalnej”, marzec 2016, s. 4-5.

[8] Jak z wiekiem rośnie świadomość pieniądza?, ,,Przewodnik po świecie finansów. Dodatek specjalny do gazety lokalnej”, marzec 2016, s. 4-5.

Współfinansowane ze środków Fundacji PZU

Program dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2018